Røyken, Noorwegen - januari 2005
De Wet van de Grote Getallen versus de Wet van Het Individu
Een paar gedachten rond massaliteit, sterven en een wens voor het nieuwe jaar.
Tussen Kerst en Oud en Nieuw, twee dagen na de vloedgolf in Zuid-Oost Azie hielp ik mijn zoon Daan met zijn wiskunde huiswerk - Noorse wiskundelessen wel te verstaan, want hij en ik zijn in augustus naar Noorwegen verhuisd. Noorwegen is het land waar onze Thijs* geboren is.
Ook wij staan stil bij de catastrofale gebeurtenissen in Zuid-oost Azië en stelden ons voor wat dit allemaal betekent voor de mensen die familie en vrienden zijn kwijt geraakt.
In zijn klas zijn ze toevallig bezig met: 'De wet van de Grote Getallen' oftewel 'waarschijnlijkheidsberekeningen', of nog anders gezegd 'kansberekeningen'. De voorbeelden in het leerboek zijn herkenbaar en heel onschuldig: 'Hoe groot is de kans dat er meer meisjes dan jongetjes worden geboren? Als je X keer een muntje gooit, hoe groot is dan de kans dat je 'munt' gooit? Aan het eind van de les in het boek worden er conclusies getrokken: Een waarschijnlijkheidsberekening op basis van weinig gegevens geeft grotere schommelingen te zien dan een berekening met hele grote aantallen. Tenslotte wordt er een formule tevoorschijn getoverd: p ≈ nA / n. (p staat hier voor 'probabilité'.) Daarmee kun je zelf kansberekeningen maken.
Met die nieuw kennis kijken Daan en ik de dagen erna door een 'waarschijnlijkheidsbril' naar de gebeurtenissen om ons heen en plotseling zien we overal kansen en (on)waarschijnlijkheden, de vragen komen dan vanzelf:
Tja, hoe bereken je de waarschijnlijkheid dat jij getroffen zal worden door een vloedgolf?
Hoe groot is de kans dat er hier in Noorwegen een vloedgolf komt?
Hoe groot is de kans dat nou net jij een broertje of zusje verliest?
Hoe groot is de kans dat je beter Noors leert als je je bezig houdt met wiskunde in het Noors?
Hoe groot is de waarschijnlijkheid dat we volgend jaar nog in dit huis wonen?
Hoe groot is de kans dat 2005 een gelukkiger jaar wordt voor ons dan 2002 of 2004?
Enzovoort...
En dan duikt de cruciale vraag op: "Wat voor zin heeft al dat gereken met statistieken en tabellen eigenlijk? Ik antwoord dat het pogingen zijn om de toekomst voorspelbaar te maken en om onzekerheid weg te nemen. Uiteindelijk komen we er op uit dat kansberekeningen 'schijnwaarheden' geven. Ze zeggen alleen maar iets over het verleden en over abstracte 'Grote Aantallen', maar weinig tot niets over het concrete leven van ieder mens individueel. Waarschijnlijkheidsberekeningen zijn een interessant hulpmiddel om te proberen te begrijpen hoe de wereld in elkaar steekt maar ze hebben geen voorspellende waarde voor jouw of mijn toekomst.
Grote aantallen blijken helemaal niets te zeggen over het persoonlijke individuele leed van iemand die kinderen, familie, huis en have heeft verloren, want je kunt niet het persoonlijke leed van ieder mens bij elkaar optellen en vervangen door een getal. De pijn en het verdriet van ieder mens apart neemt niet toe of af naar mate er meer of minder mensen lijden - pijn is individueel. Om te bevatten wat pijn en verdriet betekenen -maar vooral om er wat aan te kunnen doen- is kennelijk een ander hulpmiddel nodig. En dat is juist zo noodzakelijk, speciaal voor die mensen die een naaste hebben verloren.
En terwijl Daan en ik filosoferen over voor ons belangrijke vragen blijft de Wet van de Grote Getallen onbarmhartig toeslaan in de realiteit. Het dodenaantal ten gevolge van de Tsunami stijgt met de dag, meer dan 140.000 dode - of vermiste mensen op 1 januari 2005. De speculaties over aantallen vermisten en doden volgen elkaar. Maar niemand wil of durft definitieve uitspraken te doen want het blijft gokken en zoals de Noorse Staatsminister Kjell Magne Bondevik het formuleerde: "...je moet tenslotte toch blijven hopen en blijven geloven........"
Waarvoor eigenlijk moet je blijven hopen en geloven? Wel, dat antwoord is erg eenvoudig. En het was door ons leven met Thijs* dat we dat hebben mogen leren! Op het moment dat je je geloof en je hoop verliest, verlies je echt alle grond onder je voeten. Als je geen toekomst meer ziet wordt het heden zo onaantrekkelijk dat je net zo goed kunt opgeven. En als je innerlijk 'opgeeft' dan verlies je op datzelfde moment je levensenergie: de liefde om te leven.
Dus, beste lezer: Geef nooit op!
Ik ben er inmiddels van overtuigd dat er naast 'De Wet van de Grote Getallen' ook een 'Wet van Het Individu' werkzaam is. Dat is een complementaire universele wet die van toepassing is op ieder mens afzonderlijk, ongeacht ras, rang, stand of religie: Geloof + Hoop = Levensliefde. Een wet die helaas nog veel te veel wordt genegeerd of ontkend. Levensliefde bestaat uit hoopvolle gedachten en goede gevoelens die ieder van ons kan oproepen en zenden naar anderen, ook naar 'Gene Zijde' waar de overledenen verblijven. Klinkt dat soft? Misschien, maar degenen die net als wij een kind of een naaste hebben verloren weten wel beter.
Als de wetten van de wiskunde een hulpmiddel zijn om te begrijpen hoe de wereld in elkaar steekt dan is de wet van de Levensliefde een hulpmiddel om elkaars individuele toekomst vorm te geven.
Als ik met dit inzicht naar het jaar 2005 kijk dan heb ik maar één wens. Die wens is dat het mogelijk wordt dat ieder mens van het westelijk halfrond één concreet persoon als het ware adopteert en probeert Geloof en Hoop te geven vanuit zijn of haar overschot aan Levensliefde in de een of andere vorm: geld, tijd of goede gedachten. Dan zal door de 'Wet van Het Individu' vanzelf 'De Wet van de Grote Getallen' beinvloed worden. Dan zullen de 'Grote Getallen Statistieken' laten zien dat er steeds minder volwassenen en kinderen sterven aan voedselgebrek, oorlogsgeweld of aan bijvoorbeeld kanker. Dan krijgen waarschijnlijkheidsberekeningen ècht waarde.
Thijs in de media
Voor wie behoefte heeft aan opbeurende woorden raad ik aan het artikel te lezen "Thijs, 14 jaar en dan pas sterven" door Nico Hoffer. Het artikel vrescheen in het najaar van 2002 in o.a. het Gelders Dagblad. Het pdf-bestand is een afdruk van het krantenartikel met foto's en kunt U hier downloaden.
Ik dank iedereen die (weer eens) langs komt op dit Thijseplekje en wens jou en iedereen die bij je hoort één goed en gezond 2005.
Thijsepappa Winfried Deijmann